Arboretum w Parku Mużakowskim należy do jednych z najciekawszych części położonych po wschodniej stronie założenia parkowego. Stanowi rozwinięcie idei parku jako połączenia sztuki, natury i ogrodnictwa. Powstało w latach 1857–1867 z inicjatywy ucznia księcia, Eduarda Petzolda oraz dendrologa Georga Kirchnera, już po sprzedaży majątku przez Pücklera. W okresie największego rozkwitu należało do największych kolekcji drzew w Europie, obejmując ponad 290 gatunków i ich liczne odmiany na obszarze przekraczającym 50 hektarów.

Nie było to jednak jedynie skupisko roślin. Arboretum stanowiło przemyślaną strukturę krajobrazową, w której różnorodne gatunki rozmieszczono zgodnie z ich kształtem, kolorem oraz tempem wzrostu. Naturalnie pofałdowany teren polodowcowy potraktowano jako tworzywo kompozycyjne, kreując przestrzeń, w której botaniczna różnorodność współistnieje z estetyką krajobrazu. Drzewa tworzyły tutaj kolejne plany widokowe, podobnie jak w malarstwie pejzażowym, a spacer stawał się doświadczeniem stopniowego odkrywania przestrzeni i roślinności.

Z biegiem czasu arboretum uległo częściowym zniszczeniom i przekształceniom, by ostatecznie niemal całkowicie zarosnąć. Wciąż jednak zachowało się tu wiele cennych okazów. Miejsce to pozostaje świadectwem szeroko zakrojonych eksperymentów botanicznych oraz intensywnej pracy ogrodniczej.

Arboretum pokazuje, że Park Mużakowski nie jest statycznym dziełem, lecz żywym organizmem. Praca z naturą nie stanowi kompozycji skończonej ani zamkniętej, ponieważ roślinność zmienia się w czasie, rośnie i nieustannie przekształca przestrzeń. Jest to przestrzeń artystyczna, w której nauka i piękno spotykają się, tworząc „żywy obraz” krajobrazu, a zarazem świadomie budowany „uniwersytet drzew”.